Weer een onderzoek?

Onlangs zijn onderzoeken uitgevoerd naar belangrijke trends in de cure- en de care sector en naar het marktgedrag van zorgaanbieders. Resultaten van deze onderzoeken zijn beschreven in “Het ruist en bruist in de zorg!” en “Niet van later zorg”. Kansen en mogelijkheden volop. Maar hoe die te verzilveren, daar is nog geen eenduidig antwoord op.

Vandaar een vervolgonderzoek naar de verklarende factoren voor (on)succesvolle ondernemingen in de zorg. Dit is de leidende vraag van de Directie Macro-economische vraagstukken en arbeidsvoorwaarden (MEVA) binnen het ministerie van VWS. Meer exact: het doel van dit onderzoek is om factoren te benoemen die het succesvol zijn van ondernemingen kunnen verklaren en daarmee inspiratie en praktische handvatten bieden voor beleidsmakers, ondernemers en professionals in de zorg.

Uitgangspunten

Bij aanvang van het onderzoek hebben we de volgende vooronderstellingen gedefinieerd.

De eerste gedachte is dat patiënten steeds meer zelf willen bepalen door wie, op welke wijze en op welke moment zij worden geholpen. Zorg wordt dus steeds meer ‘geconsumeerd’ en dit leidt tot marktwerking of liever gezegd competitie. Het stimuleert zorgaanbieders om na te denken over hun positie en dus ook om te veranderen. Een belangrijk aspect hierbij is de verbetering van de kwaliteit zoals die door de klant wordt ervaren en gewaardeerd.

Uiteraard wordt kwaliteit van zorg bepaald op basis van door de aanbieders gedefinieerde criteria, echter meer en meer ook door hoe de klant de zorg (in de meest brede zin) beleeft. Naast het besef dat al het mogelijke is gedaan om de gezondheidstoestand te verbeteren, te stabiliseren of dragelijk te maken spelen informatie, gastvrijheid, service, ketenzorg en erkenning van het individu door de aanbieder enerzijds, en identificatie met de klant door de zorgverlener anderzijds, een belangrijke rol.

Een tweede inspiratiebron is organisatiedeskundige Michael Porter. Porter heeft een spraakmakend boek geschreven over de organisatie van de zorg. Zijn stelling is dat er in de zorg niet wordt geconcurreerd op de gebieden die er voor de klant echt toe doen. Hij spreekt van het gevaar van ‘zero sum’-competition. Daarmee bedoelt hij dat ‘er veel gedoe is binnen het systeem, dat uiteindelijk tot niets leidt’. Door onderhandeling, planning en control gaat veel tijd, geld en energie verloren. Minstens zo kwalijk is het optreden van risicomijdend gedrag van zorgaanbieders dat innovatie niet stimuleert of zelfs in de weg staat. Kortom, in het huidige zorgproces worden volgens Porter verrichtingen, verpleegdagen en consulten geproduceerd maar de toegevoegde waarde voor de klant speelt geen rol in beoordeling van de zorg.

Als derde referentiekader diende het Waardedisciplinemodel van Treacy en Wiersema. In dit model wordt gesteld dat om als onderneming maximaal waarde toe te kunnen voegen voor de klant, de aanbieder een keuze moet maken om zijn aanbod maximaal aan te laten sluiten op één van de drie volgende klantwaardes: klantgeborgenheid of klantintimiteit, operationele excellentie in uitvoering of kostleiderschap (‘focussed factory’) en productleiderschap: de beste willen zijn en altijd voorop lopen in ontwikkelingen.

Over de auteurs en de aanpak

De afgelopen jaren zijn er veel rapporten over de zorg geschreven door mensen die buiten de zorg werkzaam zijn. En dat is ook goed.

Dit rapport is geschreven door mensen die juist binnen de gezondheidszorg werken. De auteurs van deze notitie zijn professionals die allen werkzaam zijn of zijn geweest in de gezondheidszorg, zowel in de cure als in de care. Sommige auteurs hebben in de zorgpraktijk gewerkt en als arts patiënten behandeld. Anderen hebben vooral bestuurlijke ervaring. Iedereen heeft echter ervaring met het systeem, kent de zorg en draagt de zorg een warm hart toe. Allen hebben ze met ‘de voeten in de klei’ gestaan. Zie ook bijlage 4 voor meer informatie over de auteurs.

Wij hebben bronnen binnen en buiten de Nederlandse gezondheidszorg gecombineerd met onze eigen kennis en ervaring van binnenuit. Allereerst hebben we gebruik gemaakt van inzichten uit de internationale managementliteratuur die gaan over het bereiken van succes in een onderneming. Zie voor een overzicht de literatuurlijst [bijlage 1]. Daarna hebben we een groot aantal als succesvol bekendstaande Nederlanders geïnterviewd en hen gevraagd naar factoren die (hun) succes bepalen. In bijlage 2 staat een overzicht van de geinterviewde personen. Vervolgens hebben we de verkregen inzichten getoetst op hun bruikbaarheid voor de Nederlandse gezondheidszorg in interactieve internetdiscussies en brainstormbijeenkomsten. Deelnemers aan deze internetdiscussie staan vermeld in
bijlage 3.

Dit rapport geeft de bevindingen weer die zijn voortgekomen uit bovenstaande ingrediënten

Projectteam

Het team bestond uit de volgende mensen:

Anne Jonkman

Anne Jonkman is 10 jaar werkzaam geweest in Afrika (Zambia, Malawi) als arts en leidinggevende. Daarna is hij Directeur medische zaken Hofpoort Ziekenhuis in Woerden geweest en vervolgens Algemeen directeur Stichting Deventer Ziekenhuizen waar hij o.a. opdrachtgever is geweest van de totale nieuwbouw van het ziekenhuis, (het nieuwe Deventer Ziekenhuis, het regionaal Centrum GGZ en Radiotherapeutisch Instituut (170 M). Vanaf 2004 is Anne Jonkman zelfstandig ondernemer in “De Praktijk, ondernemers in zorg” en is hij o.a. programmadirecteur geweest van Sneller beter Pijler 3 en heeft hij verschillende consultancy trajecten in ziekenhuizen voor RvB en/of maatschappen uitgevoerd.

E-mail: annejonkman@vandepraktijk.nl
Mobiel: +31 6 53513931

André van der Veen

André van der Veen is sinds juni 2005 ondernemer en algemeen directeur van de Praktijk Index, een adviesbureau dat (webbased) instrumenten levert waarmee organisaties in de zorg (met name zorgaanbieders) informatie over o.a. hun kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid kunnen (laten) meten, analyseren, vergelijken en visualiseren. Daardoor kunnen zij zowel hun kwaliteit als rendement verbeteren. André is daarvoor 15 jaar lang werkzaam geweest bij het RIVM, waar hij o.a. verantwoordelijk is geweest voor de zorgatlas (www.zorgatlas.nl) en kiesbeter (www.kiesbeter.nl). Tevens is hij van 1988-2005 werkzaam geweest als onderzoeker en hoofddocent bij TU Delft, bij faculteit Geodesie Expertise in Geografische Informatie Systemen (GIS) en ruimtelijk onderzoek.

E-mail: avdveen@depraktijkindex.nl
Mobiel: +31 6 13103620

Fred Balhuizen

Fred Balhuizen is marketing en communicatieadviseur met ruime ervaring zowel in de zorg als daar buiten. Zo is hij werkzaam geweest bij diverse adviesbureaus, waaronder Publicis en verantwoordelijk voor de campagne ‘Een beter milieu begint bij jezelf’ en is hij in opdracht van reclamebureaubureau XXS adviseur voor de FNV Vakcentrale. Fred Balhuizen is tevens oprichter en partner in Synmind BV gespecialiseerd in (webbased) ondersteuning bij complexe besluitvorming.

E-mail: balhuiz1@xs4all.nl
Mobiel: +31 6 20420371

Gerard de Ruijter

Gerard de Ruijter is opgeleid tot klinisch geriater. Hij heeft gewerkt als senior manager/ adviseur bij KPMG, en is sinds 1999 zelfstandig adviseur, interim manager en coach. Gerard de Ruijter was Bijzonder Hoogleraar extramurale/ algemene geriatrie aan de Vrije Universiteit, Amsterdam en hoofd van de afdeling Klinische Geriatrie van het Slotervaartziekenhuis. Vanuit zijn bureau Synaction geeft hij advies op het gebied van strategie en prestatieverbeteringen aan organisatieverbeteringen in de zorg.

E-mail: info@synaction.nl
Mobiel: +31 6 53183612

Jan-Willem Hofman

Jan-Willem Hofman is als projectmanager/ adviseur werkzaam bij de Praktijk en Zorgplan. Jan-Willem Hofman heeft o.a. opdrachten gedaan voor de NMa (lid werkgroep Marktwerking ‘Consultatiedocument ziekenhuiszorg, analyse en aanbevelingen bij introductie prijsconcurrentie), het CVZ (vooronderzoek inrichting Onderhoudsorgaan DBC’s), DBC Onderhoud en voor verschillende maatschappen en directies van ziekenhuizen voor het ontwikkelen en begeleiden van beleidsveranderingen.

E-mail: jwhofman@vandepraktijk.nl
Mobiel: +31 6 12991075

Kars Hazelaar

Kars Hazelaar is Voorzitter Raad van Bestuur Opella, een organisatie met verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg en maatschappelijke dienstverlening in de Gelderse Vallei (2000 medewerkers). Daarvoor was Kars Hazelaar 8 jaar lid van de Raad van Bestuur van de Rivas zorggroep in Gorinchem. Kars heeft als achtergrond HBO Verpleegkunde en later het Hoger management in de gezondheidszorg.

E-mail: khazelaar@opella.nl
Mobiel: +31 6 29564764

Liesbeth van Erp

Liesbeth van Erp heeft 16 jaar gewerkt als gynaecoloog in het Leyenburg ziekenhuis te Den Haag. Vanaf 2004 is zij zelfstandig ondernemer in “De Praktijk, ondernemers in zorg” en heeft zij opdrachten uitgevoerd voor ZN (oa opzetten Kenniscentrum DBC en eindredacteur Inkoopdids), de NZa en heeft zij veel ervaring met het begeleiden van medische staven, maatschappen en directies bij strategische keuzes en verandertrajecten in ziekenhuizen (oa begeleiding van het ontwikkelen van het strategisch beleidsplan Sint Franciscus Gasthuis Rotterdam en begeleiden van de medische staf en directie in Ziekenhuis De Tjongerschans te Heerenveen bij het maken van een medisch beleidsplan). Verder ondersteunt zij sinds 1981 het DES centrum, een patiëntenorganisatie, met medische adviezen en is zij sinds 2000 medisch adviseur van het DES fonds.

E-mail: liesbethvanerp@vandepraktijk.nl
Mobiel: +31 6 50515328

Ontwikkeling rapport en website

Webbouw: Floris Huetink, Avocado Internet Services
E-mail: floris@avocado.nl, www.avocado.nl

Vormgeving: Jop Berkhout, Jop Berkhout | Design_stuff
E-mail: mail@jopberkhout.nl, www.jopberkhout.nl

Contact

De Praktijk
Postbus 136
6980 AC Doesburg

Bezoekadres:
Koepoortstraat 39
6981 AR Doesburg

T:+31(0)313 48 32 53
F:+31(0)313 48 43 17
E: info@vandepraktijk.nl